Μετά το πραξικόπημα της 21ης Απριλίου 1967, η Ελλάδα βρισκόταν υπό δικτατορικό καθεστώς, το οποίο δεν επέτρεπε τη δράση πολιτικών κομμάτων, είχε φυλακίσει και βασανίσει πολιτικούς αλλά και απλούς πολίτες βάσει των πεποιθήσεών τους, είχε επιβάλει έντονη λογοκρισία και είχε καταργήσει μαζικά τις ατομικές ελευθερίες. Το 1973 ο Γεώργιος Παπαδόπουλος προσπάθησε να “φιλελευθεροποιήσει” και να νομιμοποιήσει το ήδη επιβεβλημένο καθεστώς με το λεγόμενο «πείραμα Μαρκεζίνη». Παρότι υπήρξε μερική χαλάρωση των περιορισμών, η δικτατορία παρέμενε σκληρή, ιδιαίτερα απέναντι στους φοιτητές.
Η κατάσταση για τον φοιτητικό κόσμο την περίοδο της δικτατορίας ήταν ιδιαίτερα δύσκολη. Από το 1967 οι φοιτητικές εκλογές στα πανεπιστήμια είχαν απαγορευθεί, ενώ η χούντα επιδίωκε τον πλήρη έλεγχο του φοιτητικού συνδικαλισμού διορίζοντας Διοικητικά Συμβούλια στους συλλόγους και στην Εθνική Φοιτητική Ένωση Ελλάδας (ΕΦΕΕ). Οι εκλογές που πραγματοποιήθηκαν τον Νοέμβριο του 1972, υπό την αυστηρή εποπτεία του καθεστώτος, σημαδεύτηκαν από βία και νοθεία, ώστε να εξασφαλιστεί το αποτέλεσμα που επιθυμούσε η δικτατορία.
Οι συνεχείς διαμαρτυρίες των φοιτητών οδήγησαν τον Φεβρουάριο του 1973 στην ψήφιση του νομοθετικού διατάγματος 1347, το οποίο προέβλεπε υποχρεωτική στράτευση για όσους ανέπτυσσαν συνδικαλιστική δράση, στερώντας τους έτσι το δικαίωμα της αντίδρασης. Η απόφαση αυτή προκάλεσε έντονες αντιδράσεις και οδήγησε στη συγκέντρωση φοιτητών στο Πολυτεχνείο στις 14 Φεβρουαρίου 1973, όπου ζήτησαν την κατάργηση του διατάγματος και την αποκατάσταση των ελευθεριών τους
Η αντίδραση του καθεστώτος στις φοιτητικές κινητοποιήσεις υπήρξε άμεση και βίαιη. Η αστυνομία παραβίασε το πανεπιστημιακό άσυλο, εισέβαλε στο Πολυτεχνείο και συνέλαβε φοιτητές, ενώ πολλοί άλλοι οδηγήθηκαν σε αναγκαστική στράτευση. Λίγες μέρες αργότερα, στις 21 Φεβρουαρίου 1973, οι φοιτητές κατέλαβαν τη Νομική Σχολή, διαμαρτυρόμενοι για τον αυταρχισμό της χούντας. Η επέμβαση της αστυνομίας προκάλεσε ακόμη μεγαλύτερη αντίδραση και ευρύτερη κοινωνική συμπαράσταση. Τον Μάρτιο ακολούθησε δεύτερη κατάληψη της Νομικής, που αντιμετωπίστηκε με ακόμα περισσότερη βία.
Στις 14 Νοεμβρίου του ίδιου έτους, οι φοιτητές συγκεντρώθηκαν στο Πολυτεχνείο, όπου αποφάσισαν την κατάληψή του και συγκρότησαν Συντονιστική Επιτροπή. Στήθηκε ραδιοφωνικός σταθμός που μετέδιδε τα συνθήματα για «Ψωμί – Παιδεία – Ελευθερία», καλώντας τους πολίτες σε αγώνα κατά της δικτατορίας. Χιλιάδες άνθρωποι συγκεντρώθηκαν έξω από το Πολυτεχνείο σε μια πρωτοφανή εκδήλωση ενότητας και αντίστασης.
Το βράδυ της 16ης Νοεμβρίου, η αστυνομία επιτέθηκε στο πλήθος, ενώ λίγο αργότερα ο στρατός περικύκλωσε το Πολυτεχνείο. Στις 3 τα ξημερώματα της 17ης Νοεμβρίου, ένα άρμα μάχης έριξε την πύλη. Κατά την είσοδο του άρματος, υποστηρίζεται, χωρίς να έχει αποδειχθεί, ότι συνεθλίβησαν 2–3 φοιτητές που βρίσκονταν πίσω από την πύλη. Ο σταθμός του Πολυτεχνείου έκανε εκκλήσεις στους στρατιώτες να αψηφήσουν τις εντολές των ανωτέρων τους και στη συνέχεια ο εκφωνητής απήγγειλε τον Ελληνικό Η μετάδοση συνεχίστηκε ακόμα και μετά την είσοδο του άρματος στον χώρο της σχολής. Οι φοιτητές που είχαν παραμείνει στο Πολυτεχνείο, μαζεύτηκαν στο κεντρικό προαύλιο, ψάλλοντας τον εθνικό ύμνο. Η πτώση της πύλης ακολουθήθηκε από την είσοδο μιας μονάδας
ενόπλων στρατιωτών των ΛΟΚ που οδήγησαν τους φοιτητές,
χωρίς βία, έξω από το Πολυτεχνείο, μέσω της πύλης της
οδού Στουρνάρη. και οι δυνάμεις ασφαλείας εισέβαλαν
βίαια, συλλαμβάνοντας δεκάδες φοιτητές. Οι
αστυνομικές δυνάμεις επιτέθηκαν στους εξερχόμενους
φοιτητές, προκαλώντας σκηνές βίας και πανικού, ενώ
πολλοί προσπάθησαν να διαφύγουν σε κοντινά κτίρια.
Οι εκφωνητές του σταθμού του Πολυτεχνείου
παρέμειναν στο πόστο τους και συνέχισαν να εκπέμπουν για 40 λεπτά μετά την έξοδο, οπότε και συνελήφθησαν.
Παρά την καταστολή, η εξέγερση συγκλόνισε την ελληνική κοινωνία και προκάλεσε διεθνείς αντιδράσεις, αποδεικνύοντας ότι η δικτατορία είχε αρχίσει να καταρρέει. Αν και ακολούθησε το πραξικόπημα του Ιωαννίδη, το Πολυτεχνείο αποτέλεσε την αρχή του τέλους της χούντας και άνοιξε τον δρόμο για την αποκατάσταση της δημοκρατίας το 1974.
ΜΗΤΡΟΣΥΛΗ ΑΡΤΕΜΙΣ